Opdrachtgever: Centraal Museum Utrecht
Programma: tent. met visstillevens, vissen op sterk water, visskeletten en antiquarische boeken
Projectteam: Ramin Visch, Rick Abbenbroek, Petra Dekker
Fase: gerealiseerd 2004
Omvang: 1.100 m²
Bijzonderheden: Nederlandse Designprijs 2005 nominatie

'Bij de tentoonstelling Vis bereiken de ontwerpers op hoogst effectieve wijze wat zij willen, rust. De kleurrijke, in de ruimte geplaatste dozen zorgen voor een serene atmosfeer en zuigen je naar een intieme ervaring met de schilderijen. Een schoolvoorbeeld van maximaal effect met minimale middelen.'

Jury: Paul Hekkert, Erik van den Brand, Rob Chompff

Van 7 februari tot en met 9 mei 2004 stond het Centraal Museum in het teken van VIS VITALIS: een breed programma dat liet zien op welke wijze vis in de loop der tijden zowel een voedselbron als een inspiratiebron voor kunstenaars is geweest. Het Latijnse begrip VIS VITALIS betekent levenskracht, waarbij het woord vis voor kracht staat. Met ruim 60 van de mooiste en belangrijkste visstillevens van de wereld vormde VIS VITALIS - Stillevens van Hollandse en Vlaamse Meesters 1550-1700 - de hoofdtentoonstelling van het programma. Aan het genre van het visstilleven in de Nederlandse schilderkunst van renaissance en barok was nog weinig aandacht besteed en de presentatie in het Utrechts Centraal Museum was de eerste in haar soort.

De tentoonstelling vond plaats in de Stallen van het Museum, 1100 m². Naast de visstillevens werden vissen op sterk water, visskeletten en antiquarische boeken getoond. De stillevens kwamen uit verschillende musea, waaronder het Prado in Madrid. Het was de wens van de opdrachtgever om de statigheid en formaliteit van met name het laatste museum terug te vinden in de tentoonstelling. Enfilades vormden hierbij een gewaardeerd element.

Belangrijk uitgangspunt voor het ontwerp was het creëren van rust. De Stallen zijn in principe gefragmenteerd en chaotisch. De 9 geschakelde onderdelen werden omgetoverd tot één ruimte waarin 5 nieuwe gekleurde volumes ontstonden. Storende elementen als een entresol werden weggewerkt, waardoor een harmonische uniformiteit ontstond. De doorgang van het ene vertrek naar het andere werd versmald, wat de suggestie van een corridor met een perspectief opriep. De kopse wanden, op twee na, kregen een eigen kleur, de lange wanden werden wit geschilderd, de vloer was egaal zwart. Op de lange wanden kwamen de schilderijen te hangen, op de kopse de topstukken en bijzondere visskeletten. In de middelste ruimte, stemmig donkerblauw, stonden vissen op sterk water opgesteld, als in een diepzee. Zo ontstond het idee van een route met doorkijkjes. Je kon de route snel afleggen, met aandacht voor de hoogtepunten, en je kon je vertraagd verdiepen in de verschillende kleinere ruimtes. Omdat de Stallen één ingang hebben legde de bezoeker tweemaal dezelfde route af, om op de terugweg in de gelegenheid te zijn nieuwe dingen te zien: nieuwe doorkijkjes, nieuwe perspectieven waarin telkens andere schilderijen en voorwerpen benadrukt werden. Elk van de 5 volumes kon zo een eigen, huiskamerachtige intimiteit verwerven, en het was mogelijk dat de bezoeker zich in steeds weer verschillende sferen waande.

Ook in de detaillering werd alles gedaan om de wanden rustig te houden en de ruimtes te laten werken. Het zelf ontwikkelde ophangsysteem gaf de schilderijen een statige samenhang. Het voor de belettering gebruikte lettertype was het vaste lettertype van het Centraal Museum: de teksten en titels werden hoog op de wanden geplaatst, op ruime afstand van de schilderijen, om de aandacht niet af te leiden.

In het ontwerp van de tentoonstelling stond het te tonen werk voorop. Bij de inrichting van de ruimtes is de vanzelfsprekende, intieme omgang ermee de leidraad geweest. De ruimtes en wanden vormden mooie extra kaders, in een dynamische samenhang, waardoor de schilderijen en objecten ieder voor zich beter tot hun recht kwamen, in een vloeiend verband.